Staða Bandaríkja Norður-Ameríku sem langstærsta og í raun eina heimsveldisins á okkar tímum er óumdeild. Hernaðarlegir yfirburðir Bandaríkjanna eru algjörir, efnahagslegir yfirburðir miklir og segja má að bandarísk dægurmenning sé eftirsóttari en nokkur önnur vara sömu tegundar á heimsmarkaði. Í forsetatíð George Bush yngri hefur forysta Bandaríkjanna í alþjóðastjórnmálum hins vegar verið uppspretta harðari deilna á milli Bandaríkjastjórnar og gamalla bandamanna hennar en dæmi eru um lengi. Og svo virðist sem Bandaríkjastjórn hafi ákveðið að einleikur á sviði alþjóðastjórnmála henti markmiðum hennar betur en samvinna og samningar. En getur það þjónað hagsmunum Bandaríkjanna til lengri tíma litið að nýta stöðu sína í heiminum til yfirráða án tillits til annarra? Er staðan kannski orðin sú að til þess að vera í náðinni hjá heimsveldinu þurfi önnur ríki að gera hagsmuni þess að sínum? Lítum fyrst á í hverju sérstaða Bandaríkjanna felst sem heimsveldis (hegemony á ensku, þ.e.a.s. forysturíkis án keppinautar):

• Hernaðarlegir yfirburðir eru slíkir að engin dæmi eru um slíkt í sögunni. Bandaríkin verja helmingi meira til hermála í ár en öll önnur ríki samanlagt, eða 400 milljörðum dollara!
• Efnhagslegir yfirburðir eru og hafa verið mjög miklir. Tekjur á mann hæstar í heiminum (sé Lúxembúrg ekki talin með) og í sjöunda sæti í heiminum samkvæmt velferðarvísitölu Human Development Report 2003.
• Það er heldur ekki neinum vafa undirorpið að Bandaríki Norður-Ameríku hafa malað keppnina um athygli heimsbyggðarinnar þegar kemur að kvikmyndum, sjónvarpi og skyldum dægurmálum. Hin bandaríska dægurmenning er í raun orðin okkar allra; Friends, Frasier og Law&Order, eru að dagskrá á Djúpavogi, í Dúbaí og Dehlí, og færa áhorfendur sína nær Bandaríkjunum í anda, og hrífa fólk af öllum stéttum og stigum.

 Skiptir það síðastnefnda einhverju máli, gæti einhver spurt? Já, meira máli en margur hyggur. Í því felst umtalsvert vald að vera fyrirmynd, það sem aðrir þrá að verða. Það á bæði við um einstaklinga og ríki. Þess má geta að fræðimenn gera greinarmun á „hörðu“ og „mjúku“ valdi, þ.s. hið fyrrnefnda vísar til fjármagns og vígbúnaðar en hið síðarnefnda til menningar og markaðshagkerfis. Yfirburðir Bandaríkjanna í báðum flokkum eru augljósir.

Forystu sína í alþjóðasamfélaginu hafa bandarísk stjórnvöld tryggt með valdbeitingu þegar hún hefur verið talin eiga við, áhrifamætti stærðar sinnar og sannfæringarkrafti sínum. Það er vitaskuld mikilvægt fyrir stöðu heimsveldisins að sem flestir samþykki stefnu þess og markmið, eða láti vera að gagnrýnaþau, innan alþjóðastofnana á borð við Sameinuðu þjóðirnar, Öryggisráðið, Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, Alþjóðabankann, svo nokkrar mikilvægar alþjóðastofnanir séu nefndar.

Í umfjöllun um stöðu heimsveldisins eina um þessar mundir kemur fljótt í ljós að suma af hörðustu gagnrýnendum þess er að finna í Bandaríkjunum. Þetta kann að koma einhverjum að óvart og menn skyldu varasta að falla í þann pytt að útmála þjóð, stjórnvöld og fjölmiðla sem samstíga í einu og öllu. Joseph Nye, prófessor við Harvard-háskóla, hefur lýst utanríkisstefnu Bandaríkjanna sem „einhliða, hrokafullri og þröngsýnni“. Stanley Hoffmann, við sama skóla, gefur stjórnvöldum í Washington falleinkunn og segir þau uppskera andúð og andspyrnu í samræmi við tvískinnunginn í stefnu þeirra og blekkingartal (double-talk).

Til gamans má nefna titla nokkurra nýlegra bóka og greina um Bandaríkin. Þeir segja sína sögu um nálgun höfundanna: America Unbound, The Sorrows of Empire, The Bubble of American Supremacy, Bush in Babylon, Superpower Syndrome, The Choice: Global Domination or Global Leadership, svo að nokkrar séu nefndar. Umfjöllunin sem mest ber á skiptist fljótt á litið í tvennt. Öðrum megin eru ákafir fylgismenn Bush-stjórnarinnar (neocons = últrahægrið) sem sjá óvin í hverju horni og enga leið til bjargar aðra en að koma sér upp enn fullkomnara vopnabúri til þess að gera út af við hin illu öfl í heiminum. Hinum megin eru ákafir andstæðingar mannsins í Hvíta húsinu. Þeir sjá líka samsæri í hverju horni og telja heimsveldið hömlulaust og stórhættulegt sér og öðrum. Deiglan er áþreifanleg og ádeilan að sama skapi brýn. En stórkallalegar yfirlýsingar eða heimsendaspár breyta samt ekki þeirri einföldu staðreynd að ekki einu sinni Bandaríkin hafa alla þræði heimsmálanna í hendi sér.

En hafandi sagt þetta, er jafnljóst að Bush-stjórnin hefur markað sér pólitíska stefnu og leið í samskiptum við önnur ríki sem full ástæða er til að gjalda varhug við. Kúvending í utanríkismálum, með Bush-kenningunni svokölluðu, og þrjú stríð á þremur árum segir sína sögu –og full ástæða til þess að spyrja á hvaða vegferð þessir mennirnir í Hvíta húsinu séu. Og í því ljósi verður að spyrja að hvaða leyti er stefna Bush-stjórnarinnar sé úr takti við utanríkisstefnu Bandaríkjanna hingað til.

Frá lokum seinni heimsstyrjaldarinnar hefur tvennt einkennt stefnuna frá Washington öðru fremur:

a) Skapa aðstæður í heiminum svo að markaðshagkerfið megi blómstra, og

b) tryggja það að ekkert ríki kæmist með tærnar þar sem Bandríkin hafa hælana í heimsbúskapnum. Fall Sovétblokkarinnar 1989-1991 var sigur þessarar stefnu og tryggði Bandaríkjunum einum nafnbótina heimsveldi.

Eftir-kaldastríðsárin hafa bundið markaðshyggjuna, frjálsar kosningar og mannréttindi, órofa böndum í orðræðu stjórnvalda í Bandaríkjunum og á Vesturlöndum almennt. Mannréttinda-orðræðan virðist hafa unnið sér varanlegan sess í alþjóðlegum samskiptum á liðnum áratug. Nýjasta og kannski ósvífnasta dæmið um hvernig stjórnmálamenn notfæra sér hana er málflutningur Bush-stjórnarinnar að aðalástæða stríðsins í Írak hafi verið að koma á lýðræði þar – og í framhaldinu annars staðar í Miðausturlöndum, ef ég hef skilið þetta rétt. Hvers vegna hann byrjaði ekki hjá vinum sínum í Ísrael skal látið liggja á milli hluta!

Hafi einhvern dreymt um að lok kalda stríðsins myndu færa okkur takmörkun vígbúnaðar og gereyðingarvopna, aukna samvinnu ríkja um lausn deilumála, um að tryggja mannréttindi hvarvetna, að útrýma fátækt og vinna saman að því að bjarga hnettinum frá umhverfissóðaskap mannskepnunnar,...þá hefur sú hin sama vafalítið vaknað upp við vondan draum! Þó ber að hafa í huga að Bush-stjórnin ber vitaskuld ekki ein ábyrgð á aðgerðaleysi í þessum efnum og Bandaríkin undir forystu Bill Clintons voru síst skárri þegar kom að samningaborði á alþjóðlegum vettvangi.

Við hið alþjóðlega samningaborð hefur Bandaríkjastjórn lengi verið með þvergirðing og fyrirslátt í stórum og mikilvægum málum og beitt einhliða ákvörðunum ef því er að skipta (unilateralism = þýðir að fara sínu fram án samráðs við aðra, eða án tillits til þess hvað hentar heildinni). Helstu dæmi um þetta eru:

• ABM-samningnum merkilega frá 1972 um fækkun kjarnaodda Rússlands og Bandaríkjanna, var rift einhliða í árslok 2001.
• Kyoto-ferli loftslagssamningsins þekkja allir. Bandaríkin voru í raun aldrei með af heilum hug (líka í tíð Clinton-stjórnarinnar, t.d. í Haag 2000) og gerðu sitt ítrasta til þess að þvælast fyrir og gæta hagsmuna olíurisanna.
• Alþjóðasakamáladómstóllinn starfar án Bandaríkjanna. Þau hafa hins vegar reynt að knýja lítil ríki til sérsamninga (Ísland er þ.á.m.) um undanþágur fyrir bandaríska hermenn frá lögsögu dómstólsins (framsal til Haag) og hótað sumum að hætta allri hernaðaraðstoð ef þau gerðu það ekki.
• Ottawa-samningurinn um bann gegn jarðsprengjum. Bandaríkín alla tíð verið eindregið á móti jarðsprengjubanninu og hafa ekki undirritað sáttmálann (Clinton dró lappirnar í þessu máli).
• Heimsviðskiptastofnunin (WTO): Stjórnvöld í Washington eru agressív í viðskiptum og ráðandi í mótun leikreglna innan WTO í nafni frjálsrar verslunar en um leið færir um að „verja sig“ og sína heimamarkaði.. Joseph Stiglitz, nóbelsverðlaunahafi í hagfræð,i hefur haldið því fram að stefna Bandaríkjastjórnar einkennist af hræsni. Frjáls verslun sé studd í orði en allt gert til þess að tryggja markaðsaðgang bandarískrar framleiðslu án þess að þurfa láta neitt í staðinn. Innan WTO er þó ákveðið mótvægi í sameinuðum ESB-fronti undir stjórn Pascal Lamy.

Við upphaf forsetatíðar Bush í ársbyrjun 2001 var fátt sem benti til þess að Bush yngri yrði aðgerðamikill eða afgerandi forseti. Svo kom 11. september. Hryðjuverkaárásirnar á New York og Washington 11. september 2001 ollu straumhvörfum í utanríksstefnu Bandaríkjanna en ef til vill eru áhrifin sem þær höfðu á hugmyndir Bandaríkjamanna um stöðu sína í heiminum og öryggi heima fyrri enn djúpstæðari. Utanríkisstefnu má breyta, eins og öðrum mannanna verkum – en tilfinningu fólks fyrir eigin öryggi og aðsteðjandi ógnunum verður ekki auðveldlega breytt eftir áfall af þessu tagi.

Hryðjuverkaárásirnar gáfu færi á pólitískum breytingum sem enginn hafði séð fyrir og tækifæri fyrir stjórnvöld í Washington til þess að prófa algjöra yfirburða Bandaríkjanna á hernaðarsviðinu. Hann gaf nánustu samstarfsmönnum forsetans einnig færi á að viðra gamlar hugmyndir sínar um að heimsveldið þyrfti að ná fótfestu í Miðausturlöndum.

Ári seinna leit Bush-kenninginn um forvarnastríð dagsins ljós – um rétt Bandaríkjanna til þess að verja sig með öllum hugsanlegum hætti gegn óvinum eða aðsteðjandi hættu, þar með talið með því að gera árás af fyrra bragði og „eyða“óvininum.

Bush-kenningin, ásamt hernaðarlegum yfirburðum og nýrrar áherslu á bandalög hinna viljugu (sem einnig má orða: verkefnið ræður samverkamönnunum) að auki, lögðu grunninn að rökstuðningi stjórnarinnar fyrir innrásinni í Írak. Stefna er sniðin að þörfum og hugmyndum haukanna í Pentagon, , Donalds Rumsfeld og Pauls Wolfowitz, o.fl. Hún tryggir fullt frelsi til athafna og sneiðir hjá alþjóðastofnunum, sem þeir félagar hafa litla trú á, enda hefti þær svigrúm bandaríska heimsveldisins. Samkvæmt stefnunni snýst samráð við bandamenn ekki um að móta sameiginlega stefnu, heldur að sannfæra þá um réttmæti aðgerða Bandaríkjastjórnar.

Spurning sem óhjákvæmilega kemur upp í þessu sambandi, þó ekki sé nema vegna úrslita forsetakosninganna árið 2000, er hvort það skipti í raun máli hver gegni embætti forseta Bandaríkjanna? Hvort hann er demókrati eða repúblíkani? Hefði Al Gore farið aðrar leiðir? Milljón-dollara-spurningin! Ég vil svara henni þannig að í þessu efni hafi nánustu samverkamenn forsetans ráðið úrslitum. Rumsfeld, Dick Cheney og Condoleeza Rice. Fólk með alls kyns áætlanir uppí erminni, og í stöðu til þess að framkvæma þær. Án þeirra hefði Bush-kenningin varla orðið að veruleika.

En það er til lítils að spá í ef-spurningarnar. Bush fékk færri en helming atkvæða en nokkrir dómarar í Flórída réðu úrslitum og sú niðurstaða ræður. Hins vegar liggur fyrir að bandaríska þjóðin er klofin í tvær hnífjafnar fylkingar í afstöðu sinni til forsetans. Og líkt og últra-hægrið fyrirleit Clinton, herra og frú, og allt hans lið, þá eru tilfinningar demókrata í garð Bush-stjórnarinnar að sama skapi heiftúðugar.

Í mínum huga er George Bush yngri fyrst og fremst maðurinn sem fór í stjórnmál fyrir slysni og líklega aðallega vegna þess hverra manna hann er. Vissulega ekki óþekkt staða meðal stjórnmálamanna en samt nokkuð óvenjuleg í Bandaríkjunum. Til að skilja hvað Bush er að fara þarf maður að þekkja sögu hans: Bush endurfæddist til kristinnar trúar 39 ára gamall eftir að hafa týnt áratug eða svo í lífi sínu og hefur verið edrú síðan, eins og hann segir sjálfur frá.

Margir hugðu að bróðir hans Jeb ríkisstjóri í Flórída ætti betri sjens í forsetann en ....án þess að fara nánar út í þá framvindu, þá var það George júníor sem fékk hlutverkið og komst alla leið. Og umkringdi sig með ráðgjöfum föður síns.

Bush kallar sjálfan sig stríðsforseta. Hann hefur lýst yfir þremur stríðum; stríðinu gegn hryðjuverkum, árásinni á Afganistan og svo gegn Írak. Þeim tveim síðastnefndu mun vera lokið, formlega, en árangurinn er ekki upp á marga fiska.

Ekki sér fyrir endann á stríðinu gegn hryðjuverkum þótt það hafi aflað Bandaríkjunum ýmissa bandamanna og margir þeirrar skoðunar að Íraksstríðið hafi verið hjáleið að settu marki og tekið fókusinn af því sem mestu máli skiptir: að uppræta al-Kaída.

Zbigniew Brzezinski varar við þeirri (í nýrri bók sinni) tilhneigingu að horfast ekki í augu við uppgang and-amerískra hryðjuverka og tengsla þeirra við afskipti Bandaríkjanna af Miðausturlöndum í gegnum tíðina, ekki síst af deilum Palestínumanna og Ísraela. Ef blinda auganu er snúið að þessum tengslum er ekki hægt að finna viðeigandi svör við hættunni sem stafar af hryðjuverkahópum, segir Brzezinski. Þetta er þörf ábending frá fyrrverandi þjóðaröryggisráðgjafa Hvíta hússins: Bush-stjórnin hefur vanrækt eða skort þrek til þess að fást við pólitískt samhengi hryðjuverka. Að það ætti að vera flestum  augljóst að hryðjuverkamenn verða ekki til, ef þannig má að orði komast, í tómarúmi án tengsla við samfélag og sögu.

Í Bandarískum stjórnmálum er sífellt verið að vísa í Guð almáttuga, vilja hennar og blessun þjóðinni til handa. Ef við skiptum orðinu guð út og settum Allah inn í ræður forsetans og annarra háttsettra stjórnmálamann hygg ég að útkoman hljómaði furðulega í eyrum flestra Vesturlandabúa. Það sem ég á við er að heittrúar- eða bókstafstrúarmenn finnast inna allra eingyðistrúarbragða, og að ákalla Guð sinn er ekki sér-Íslamskt fyrirbæri! Skiptir þetta máli? Já, til þess að skilja hvað knýr áfram manninn sem situr á forsetastóli í Hvíta húsinu. Rétt eins þekking og bókstafstrúarmönnum Íslams eflir með manni skilning á hugarheimi þeirra.

Utanríkisstefna Bandaríkjanna skiptir heimsbyggðina miklu máli og aldrei meira máli en á ófriðartímum. M.a. þess vegna vekur hún upp heitar tilfinningar og harða andstöðu. Á kosningaári vestra verður fróðlegt að fylgjast með því hvort staðan í Írak og Afganistan muni hafa áhrif á úrslitin en bandarískir kjósendur eru þekktir fyrir annað en að láta utanríkismál ráða vali sínu á forseta. Kannski breytti 11. september því. Það á eftir að koma í ljós. Heima fyrir sýna fjölmiðlar um margt aðra mynd af umheiminum en þá sem við sjáum. Í Íraksstríðinu flutti CNN til dæmis tvær tegundir af fréttum af átökunum; einar fyrir Bandaríkjamarkað og aðrar fyrir restina af heimsbyggðinni. (Er það ekki hámark einmanaleika einnar þjóðar að geta ekki meðtekið sama fréttaflutning og við hin?!)

Skoðanakannanir sýna að ánægja Bandaríkjamanna með forseta sinn hefur sigið mjög miður á við, eftir að hafa farið í 90% haustið 2001. Nú eru 57% landsmanna ánægð frammistöðu Bush í Írak (skv. Newsweek) og almenn ánægja með hann liggur í 52%. Svo virðist sem bandaríska þjóðin skiptist algerlega í tvö horn og tvo jafnstóra hópa í áliti sínu á Bush – pólariseringin er greinilega til staðar og aftur gæti orðið mjótt á mununum í forsetakosningunum í nóvember.

Í grófum dráttum má lýsa viðhorfi Bandaríkjastjórnar til alþjóðastofnana á þann veg að þær hafi þá aðeins gildi að þær geti starfað að sömu markmiðum og Bandaríkjastjórn og þannig aðstoðað hana við að ná þeim. Þetta sést t.d. vel á stefnunni gagnvart hlutverki Sameinuðu þjóðanna í Írak. Þeir sem verja stefnu Bush-stjórnarinnar segja ótækt að heimsveldið láti alþjóðastofnanir hvað svo sem þær heita takmarka athafnafrelsi sitt. Það sama gildir um alþjóðalög. Nú hefur reyndar verið viðurkennt að e.t.v. hafi Sameinuðu þjóðirnar yfir að búa reynslu og þekkingu sem kemur sér vel við „nation-building“ eins og það er kallað um þessar mundir – að reisa þjóð úr rústum, gætum við sagt á íslensku og meiningin héldist nokkurn veginn rétt. Fátt finnst mér hafa lýst hroka og þekkingarleysi Bush-stjórnarinnar betur en algjört úrræðaleysi hennar við upphaf hernámsins í Írak.

Í heimi tæplega 200 sjálfstæðra ríkja er hafið yfir allan vafa að „hinn sterki“ geti einn ráðið för. Það liggur í augum uppi að heimsveldi sem beitir valdi sínu og áhrifum með þeim hætti sem hér hefur verið lýst kallar yfir sig tortryggni og illvilja – og skapar aðstæður sem munu vinna gegn hagsmunum þess og bandamanna þess.  Kapphlaup um að afla sér gereyðingarvopna er í raun rökrétt svar þeirra sem vilja verja sig gegn hugsanlegum forvarnaárásum heimsveldisins en ekki að sama skapi rétta svarið. Og þeir sem kunna að sjá sér leik á borði geta verið af ýmsu sauðahúsi; ríki á brauðfótum, hryðjuverkahópar í hefndarhug, önnur ríki í stórveldisham, og svo mætti áfram telja.

Ríki heims þurfa og verða að geta starfað saman eftir leikreglum sem allir fylgja, án tillits til stöðu og máttar. Stjórnvöld í Washington vita fullvel að sæmilega friðsamlegur heimur krefst samstarfs. Og gera sér væntanlega líka ljóst að þeir sem fá það hlutverk að skakka leikinn þurfa að njóta virðingar og lögmætis í gerðum sínum.

Nokkur orð um orðræðu. Hin einfalda og margtuggna orðræða sem stillir góðu upp á móti illu í litunum hvítt og svart, er snjöll, meira að segja eitursnjöll. Hvernig getur nokkur maður verið andvígur því að steypa harðstjóra og illmenni af stóli og innleiða frelsi, lýðræði og markaðsbúskap í Írak? Með henni má sópa í einu vetfangi út af borðinu andmælum þeirra sem kunna að hafa aðrar skoðanir, aðrar upplýsingar undir höndum; smáatriðin, gráu svæðin, sagan, samfélagsskipanin, trúarbrögð og viðhorf almennings verða hjóm eitt í samanburði við „frelsisvæðingu“ þá sem hægt er að undirgangast með hjálp Bush-stjórnarinnar ef marka má skilaboðin sem frá henni koma. En barátta hins góða gegn hinu illa á ekki alltaf við þegar Bandaríkin eiga í hlut. Hún heyrðist t.d. ekki 1988 þegar Kúrdarnir voru gasaðir, og ekki þegar veldi talibana hét innreið sína í Afganistan. Hún virðist ekki heldur eiga við um Aríel Sharon, sem búinn er að víggirða Gazaströndina og e.t.v. bara spurning um hvenær en ekki hvort flugskeyti verður sent til höfuðs Yassir Arafat. Og ekki virðist hrottalegt framferði stjórnvalda í Karthoum gagnvart íbúum í suðurhluta Súdan trufla Washington um þessar mundir.

Að síðust þetta. Forvarnastríðsstefnan setur starf ríkja heims til þess að takmarka útbreiðslu kjarnorkuvopna í uppnám. Frá lokum kalda stríðsins hefur hættan á frekari útbreiðslu kjarnorkuvopna (og annarra gereyðingarvopna) aukist til muna. Hvað segja má um ógnarjafnvægi stórveldanna tveggja, Bandaríkjanna og Sovétríkjanna, þá var eitt nokkuð hreinu: Bæði vildu þau halda kjarnorkuklúbbnum svokallaða sem minnstum. (Í framhjáhlaupi verð ég að Pakistans og þjóðhetjunnar Khan sem seldi kjarnorkuleyndarmál út um allar trissur – en þó aðeins til þess að lýsa undrun minni á því hversu hljóðlega þær stórfréttir fóru í heimspressunni. Og eru nú öllum gleymdar, að því er virðist.)  Stefna Bandaríkjanna býður heim hættunni á því að önnur ríki reyni að koma sér upp sams konar vörnum til þess að tryggja öryggi sitt með sama hætti og ófyrirsjáanlegum afleiðingum, eins og ég hef áður rakið. Það ógnar öryggi heimsbyggðarinnar allrar, líka Bandaríkjanna..

Eitt er alveg ljóst í mínum huga að ekkert ríki getur tryggt öryggi sitt algjörlega eða varið sig gegn öllum tegundum árása í heiminum í dag. Hnattvæðingin hefur séð fyrir því.

Allir hafa sína sögu að segja – líka ríki, um það hvernig við komumst þangað sem við erum stödd í dag. Við Íslendingar kunnum söguna um uppruna okkar og förum með. Um landnám, þjóðveldi, 600 ára kúgun og sjálfstæðisbaráttu háða með orðið eitt að vopni og þannig mætti áfram telja -- og notum hana til þess að rökstyðja tilveru okkar og réttindi.

Sagan um Bandaríkin er sagan um fyrirheitna landið; að einhverjum hluta mýta, eins og sú íslenska, en það dregur ekki úr gildi hennar eða aðdráttarafli.

Lengi vel áttu Bandaríkin meiri innistæðu hjá þjóðum heims, vegna sögu sinnar og samskipta (tvær heimsstyjaldir og eitt kalt stríð), en önnur stórveldi. Í ljósi hennar gátu bandarísk stjórnvöld bæði innheimt greiða og gengið lengra á alþjóðlegum vettvangi en önnur ríki af svipaðri stærð. Á síðustu misserum hafa stjórnvöld í Washington gengið mjög á velvild og stuðning bandamanna sinna um allan heim. Þau hafa einnig aflað sér nýrra óvina og óvildar með almennings, t.d. í Evrópu, sem á sér ekki hliðstæðu. (Gamli refurinn Henry Kissinger hefur meira að segja áhyggjur af því).

Því hefur verið haldið fram að ekkert ríki frá því að Róm var og hét hafi haft viðlíka stöðu í heiminum og Bandaríki vorra tíma. Á móti kemur að næstum hvert einasta ríki sem átt hefur samskipti við stjórnina í Washington sl. 3 ár hefur verið niðurlægt af heimsveldinu. Í því sambandi er nærtækast að minnast ákvörðunar um að kalla flugherinn heim frá Keflavík og hvernig hún var tilkynnt stjórnvöldum hér.

Í upphafi þessa máls var banaríska heimsveldinu lýst sem „einhliða, hrokafullu og þröngsýnu“. En sami fræðimaður, Joseph Nye, heldur því einnig fram að þversögn heimsveldis Bandaríkjanna felst í því að þrátt fyrir allt komast þau ekki af ein síns liðs og geti illa náð markmiðum sínum án aðstoðar annarra.

Dæmin blasa við: Viðureignin við alþjóðlega hryðjuverkahópa, útbreiðslu smitsjúkdóma, loftslagsbreytingar, stöðugleiki á alþjóðalegum fjármálamörkuðum. Ekkert eitt ríki ræður við risaverkefni af þessu tagi. Washington er ekki og getur ekki orðið pólitiskum höfuðstöðvum  heimsins, alveg burtséð frá hernaðarmætti sagði George Kennan rétt fyrir aldamótin.

Í ræðu í ágúst árið 2002 sagði George Bush að Bandaríkin væru mikilvægasti aflvaki hins góða í sögunni. Þetta eru stór orð frá leiðtoga ríkis sem virðist í afneitun gagnvart ábyrgð sinni en ekki gagnvart valdi sínu. Hömlulaust heimsveldi uppsker eins og það sáir. Tvískinnungur og blekkingartal hefur orðið því dýrkeyptur en heimsveldið eina hefur val: Val um að dóminera eða leiða, um valdbeitingu eða samvinnu. Hin sjálfstæðu ríkin, tæplega tvö hundruð, hafa að sjálfsögðu öll val líka og í því vali liggur efinn. Efinn um framtíð Bandaríkja Norður-Ameríku, og samskipti þeirra við önnur ríki, vinveitt og óvinveitt.